Episodes

کودتای نوژه ساختاری به شدت عجیب و منظم داشت. هر عضو کودتا فقط با یک مافوق و دو زیردست ارتباط داشت. هیچ‌کس نمی‌دونست چه کسایی عضو حلقه کودتا هستند. اگر شخصی از بالادست کنار می‌کشید تمام زیرشاخه‌هاش ناشناس می‌موندن. چطور کودتایی با این نظم و ترتیب شکست خورد؟ ساموئل هانتینگتون، اندیشمند سیاسی مشهور آمریکایی می‌گه کودتاها معمولاً موفق نخواهد شد مگر در دو حالت. یا باید فعالان سیاسی یک جامعه کم‌شمار باشن یا کودتا باید به تأیید بخش قابل توجهی از فعالان سیاسی جامعه رسیده باشه. ما هر دو نمونه رو در تاریخ...

ما در این قسمت رفتیم به سراغ تاریخچه تحزب در آمریکا و بالا و پایین و چپ و راست شدن‌های دو حزب دموکرات و جمهوری‌خواه رو بررسی کردیم.

تیمورتاش در دوره‌های ششم تا هشتم مجلس شورای ملی همزمان با وزارت دربار، نماینده نیشابور در مجلس شورای ملی بود، بدون اینکه حتی یه بار به مجلس بره. وقتی مجلس نهم شروع شد اما داستان تغییر کرده بود! اسفند 1311، کمی قبل از اینکه دستور بازداشت تیمورتاش قدرقدرت صادر بشه، اعتبارنامه تیمورتاش توسط مجلس رد شد! کمی قبل از اون هم شاه، تیمورتاش رو از وزارت دربار برکنار کرده بود! بعد هم زندان و مرگ... باور پذیر نبود! چرا؟ چه بلایی داشت سر تیمورتاش می‌اومد؟ سر دومین فرد قدرتمند دوران پهلوی اول؟ ما در این قسمت ا...

1317، ششم خرداد، سرتیتر همه روزنامه‌ها این بود: والاحضرت همایونِ ولیعهد، محمدرضا پهلویِ 19 ساله با فوزیه فوادِ 17 ساله نامزد کردند! این روزنامه به دست ولیعهد اون روزگار ایران هم می‌رسه. خود محمدرضا شاه تو خاطراتش می‌گه من خبر نامزدیم با فوزیه رو اونروز صبح تو روزنامه‌ها دیدم. پدرم برای این ازدواج هیچ مشورتی با من نکرده بود. احتمالاً اونجا بود که شستش خبردار شد، وقتی چند روز پیش، تو همین خرداد ماه، محمود جمِ نخست وزیر و مودب نفیسی، پیشکار ولیعهد و مظفر اعلمِ وزیر خارجه، یه سفر به قاهره رفتن، در و...

اون زمان، آقای هاشمی رفسنجانی رئیس‌جمهور بود. خبرگزاری رسمی دولت ایشون همون اول کار این حادثه رو توطئه اسرائیل می‌دونه و می‌نویسه که این هواپیماربایی تائیدکننده ذات تروریست اسرائیله. صادق خرازی، نماینده وقت ایران در سازمان ملل متحد هم اسرائیل رو به خاطر «گروگان‌گیری مسافران هواپیما» مورد انتقاد قرار میده و این اتفاق رو «نقشه از پیش‌تعیین‌شده صهیونیست‌ها» می خونه. اما کمی که می‌گذره و یکم فضا آروم می‌شه، کم کم گزارش‌های دیگه‌ای از این هواپیما ربایی در روزنامه‌ها چاپ می‌شه. همه روزنامه‌ها تأیید کر...

زرتشت با چند خدایی رایج مخالفت میکنه و میگه که بتها و خدایان متعدد توهم هستن و خدایی که باید ستایش بشه اهورامزداست. دین او در مقابل زورگویی فرادستان و احکام جزمی قرار داشت. اینطور تفکری رو کاهنان و بزرگان جامعه تحمل نمیکنن و به فکر دور کردن زرتشت از جامعه میفتن و اینطور میشه که حکم به تبعیدش میدن.

تو شوروی، استالین به مرد پولادین مشهور بود. در واقع معنی اسمش هم همین بود. پولادین و شکست‌ناپذیر! به استالین می‌گفتن مرد پولادین چرا که معتقد بودند در برخورد با دشمنانش مثل فولاد سر و بی‌رحمه. طرفدارهای آقای لاجوردی هم دوست دارن به اسدالله لاجوردی بگن مرد پولادین انقلاب، می‌گن لاجوردی کسی بود که توصیه‌ناپذیر بود!. اما تاریخ این مرد پولادین انقلاب رو، کسی که شغلش تصمیم برای جون هزاران نفر بوده رو قضاوت کرده و می‌کنه. هرچند دیگه مدت‌هاست که کسی خیلی از لاجوردی حرفی به میون نمیاره. شاید امروز دیگه ...

از محمد فرستاده خدا به پادشاه بزرگ ایران، سلام بر کسی که از هدایت پیروی کند و به خدا و به رسولش ایمان آورد و به یگانگی خداوند شهادت دهد. به درستی که من فرستاده خدا به سوی تمام جهانیان هستم تا همه را انذار کنم. ایمان بیاور تا سلامت بمانی و اگر نپذیری گناه زرتشتیان بر گردن توست.» همه ما به خوبی می‌دونیم که خسرو پرویز نامه پیامبر رو پاره و فرستاده‌اش رو بیرون کرد. پیامبر در پاسخ به این بی‌احترامی دعا کرد: «اللهم مَزَق مُلکَهُ» یعنی «خدایا رشته سلطنت او را پاره کن» این دعا چگونه محقق شد؟ ما در این ق...

ما در این قسمت از مورخ، حقایق روزهای پایانی رضا شاه و اونچه در مسیر تبعید، از تهران تا بندرعباس بر او گذشت را در قالب صدای ذهن شاه، برای شما روایت خواهیم کرد.

ما در این قسمت از مورخ رفتیم سراغ احمد شاه مسعود، کسی که در افغانستان لقب قهرمان ملی رو گرفته و در ایران هم هوادارانی پر و پا قرص داره. و قصد داریم به این سوال جواب بدیم که احمد، کجای داستانش قهرمان بود، کجای داستانش یک خطاکار؟

«با خود فکر کرد نه حکومت مردم بر مردم خوب است، نه حکومت اشراف و بزرگان. او خود را لایق پادشاهی می‌دانست. به جنگاوری و قدرت مدیریتش متکی بود. بلند شد و در جمع هفت نفریشان که بردیای دروغین را کشته بودند، گفت: بهتر از شاه پرهیزگار که برای خیر و صلاح ملت بکوشد، چه میخواهیم؟ ما به همت یک تن یعنی کوروش آزاد شدیم. او شاه ایران شد تا تاریخی رو از خودش به جا بذاره که ما در این قسمت از مورخ بتونیم با افتخار، بریم به سراغش. "منابع" داریوش بزرگ معمار امپراطوری هخامنشیان نوشته ایمان نوروزی و داریوش بزرگ نو...

احتمالاً به نظر می‌رسه وقتی یه شاعر و یه معمار تبدیل بشن به رقبای عشقی، برنده بازی باید شاعر باشه دیگه قاعدتاً! اما مریم همه قواعد رو برهم زده بود. وقتی این شاهزاده قجری در دوگانه انتخاب بین عشق سوزناک شاعر و عشق آرمانی معمار قرار گرفت، یکی از مهم‌ترین مثلث‌های عشقی تاریخ معاصر ما شکل گرفت. مثلی با سه ضلع: رهی معیری شاعر، نورالدین کیانوری مبارز و مریم فیروز زیبا و ساختار شکن. این سه نفر چه کسانی بودند؟ چه سرگذشتی داشتند؟ تاریخی‌ترین مثلث عشقی معاصر ما چه سرنوشتی داشت؟ ما در این قسمت از مورخ به س...

جعفر پیشه‌وری که بود؟ فرقه او از کجا اومد؟ آیا قصد این فرقه تجزیه ایران بود یا نه؟ ما در این قسمت از مورخ به سراغ داستان یکی از عجیب‌ترین وقایع تاریخ معاصر ایران رفتیم، فرقه دموکرات آذربایجان

ما در این قسمت از مورخ رفتیم به سراغ نیکولای چائوشسکو، دیکتاتور رومانی، کسی که سفر به ایران براش بد یمن بود.

قبل از عبدالمالک ریگی گروه‌های تروریستی دیگه‌ای هم در منطقه بودن و بعدش هم هستن. یکی از بسترهای تشکیل چنین گروه هایی، همسایگی با پاکستانه و شاید یکی از بسترهاش هم محرومیت مناطق بلوچ نشین ایران عزیزمون باشه. اما عبدالمالک ریگی تا امروز بزرگترین تروریست اون منطقه بوده و دستگیر کردنش، مهمترین شکار نیروهای امنیتی ایران به شمار میاد ولی به عزت رسوندن سیستان و بلوچستانِ ایران، یکی از اصلی‌ترین شاهکارهاییه که ایران عزیزمون روزی باید انجام بده. به امید روزی که این پاره تن وطن، آباد و شاداب و بدور از هر ...

تقی ارانی در جایگاه متهم حاضر شد. مجتبی از بچگی تقی رو می‌شناخت. زمان تحصیل تو آلمان هم با هم بودن. تقی ملی‌گرایی بود که بعد از جنگ جهانی اول حسابی چپ‌گرا هم شده بود، مثل خود مجتبی. دکتر تقی ارانی پشت تریبون رفت و شروع کرد به صحبت، صحبت از رنج‌دیدگان ایران. تقی ارانی شش ساعت و نیم در دادگاه سخنرانی کرد، شش ساعت و نیمی که ایران رو تکون داد، شش ساعت و نیمی که شد، نقطه عطف تاریخ. ما در این قسمت از مورخ رفتیم سراغ تشکیلاتی که احتمالاً می‌تونیم بگیم مهم‌ترین تجربه تحزب و کار حزبی در تاریخ ایران ما بو...

امیر قوی‌دل فیلم ترن رو سال 1366 ساخت. فیلم، داستان یک لوکوموتیو ران رو روایت می‌کنه که قطار حامل سوخت ارتش شاهنشاهی رو می‌دزده تا به مردم شمال کشور برسونه. انگیزه لوکوموتیوران که نقشش رو فرامرز قریبیان بازی می‌کنه، مرگ پسر، عروس و نوه‌ش تو حادثه سینما رکس آبادانه. نقش لکوموتیوران رو فرامز قریبیان بازی می‌کنه، کسی که شبانگاه 28 مرداد 1357، وقتی تصویرش روی پرده سینما بود، رکس و مشتری‌هاش، خاکستر شدند. تاریخ ثبت کرد کسان زیادی کشته شدند و خانواده‌هایی چشم به راه موندن. مثل خانواده مریم و خالد. و ا...

وقتی مجسمه بی‌نظیر نفرتیتی پیدا شد، موزه نویز برلین قصد داشت تا جای ممکن با این مجسمه که اعتبار باستان‌شناسی آلمان بود، پز بده! در نتیجه اصلا خوشش نمیاد کسی اصالت این اثر رو زیر سؤال ببره. اما این اتفاق افتاده. هنری استیرلین داشت تمام اعتبار موزه و کاوشگران مجسمه و کل کاوشگری آلمان‌ها رو زیر سوال می‌برد. ناپدید شدن یازده ساله مجسمه نمیتونه اتفاقی باشه! سلامت این مجسمه و زیبایی امروزینش نمیتونه بی‌معنی باشه و... ما در این قسمت به سراغ خانم نفریتیتی رفتیم، به سراغ زندگی پر رمزش و مجسمه پر رازش!

ما در این قسمت رفتیم به سراغ ترورهای رئیس‌جمهورهای آمریکا، از ابتدای تاریخ این کشور تا این لحظه که داریم با هم صحبت می‌کنیم و مشخصاً تمرکز می‌کنیم بر تروریست‌هایی که درست عمل نکردند!

عملیات فرار بنی‌صدر و رجوی واقعا یکی از پیچیده‌ترین نقشه‌های فرار تاریخ محسوب می‌شه. گفته میشه نقشه فرار توسط مجاهدین خلق و شبکه هواداران بنی‌صدر در نیروهای مسلح و اعضای گارد سابق ریاست‌جمهوری کشیده شد. افراد زیادی در این عملیات دست داشتن.عملیات خروج بنی‌صدر و رجوی، با هدایت خلبان معزی. خلبانی که ما در این قسمت از مورخ رفتیم سراغ داستان زندگیش.

زندگی فرخزاد بالا و پایین‌های بسیاری داشت و مرگش، دل‌های بسیاری رو خراش انداخت. او یک عنصر نامتناسب بود. عنصر نامتناسب با جامعه. فریدون فرخزاد، شادی سازی بود در مکانی که بیش از شادی، با غم رفیقه. ما در این قسمت رفتیم سراغ زندگی فریدون فرخزاد.

تو آمریکا هنوز که هنوزه حمل اسلحه قانونیه، قانونیه تا به ملت اجازه بده هر گاه حکومت پاش رو از گلیمش درازتر کرد، اون رو سرجاش بنشونن. این قانون رو حکومت علیه خودش وضع کرده! چطور این دولت-ملت درخشان شکل گرفت؟ پدران بنیان‌گذار آمریکا چه مسیری رو طی کردند؟ در این قسمت از مورخ به این سوالات پاسخ دادیم.

آیا واقعاً نشان شیروخورشید اونطور که رهبر انقلاب و انقلابیون می‌گفت، صرفاً یک نماد شاهنشاهی و سلطنتیه؟ یا اونطور که یه سریای دیگه می‌گن نشان ملیه؟ یه نشان میهنی؟ در واقع آیا شیر و خورشید پرچم و نشان کشور ایران بوده یا فقط پرچم و نشان نهاد شاهنشاهی بوده؟ اصلاً نماد ملی یعنی چی؟ اصلا این نماد از کجا اومد؟ اولین بار کی و توسط کدوم حکومت ازش استفاده شد؟ معنا و مفهومش چیه؟ در دقایق آتی و در این اپیزود قصد داریم به این سؤالات پاسخ بدهیم.

میرزا این بود یا آن؟ خائن بود یا قهرمان؟ آیا جنبش جنگل محصول استبداد و بی‌ثباتی داخلی بود یا محصول استعمار و نفوذ خارجی؟ آیا نیتش، ساخت ایرانی آرمانی بود، ایرانی بر اساس آرمان جنگلیان، یا نیتش ساخت گیلانی جدا از ایران بود بر اساس اهداف کمونیست‌های شوروی؟ ما در این قسمت رفتیم سراغ میرزا کوچک خان جنگلی.