Episodes

آقای گورباچف فهمیده بود که اوضاع در آلمان شرقی چندان مساعد نیست و احتمالاً پیش بینی کرده بود به زودی دیوار برلین کارش تمومه. دیواری که ما در این قسمت از مورخ رفتیم به سراغ روایتش. منابع: کتاب خاطرات میخائیل گورباچف مستند The mistake that toppled the Berlin Wall شبکه vox مستند Behind the Berlin Wall: East Germany and the Frontiers of Power اثری از دانشگاه آکسفورد مستندات و گزارش های تاریخی و اقتصادی از رسانه های معتبری مثل بریتانیکا، دویچه وله و هیستوری دات کام . لینک حمایت مالی(اختیاری) ا...

«هنوزم از یاداوری این که اگر موساد اقدام خاصی در رابطه با رهبر انقلاب ایران انجام داده بود چقدر اوضاع فرق می­کرد، نیمه شب­ها از خواب بیدار می­شم و به فکر فرو می­رم.» این اظهار نظر آقای یوسی آلفر Yossi Alpher، مامور بازنشست سازمان امنیت اسرائیل یا همون موساده. کسی که ادعا داره شاپور بختیار، آخرین نخست­وزیر دوران پهلوی از نماینده اصلی موساد در ایران خواسته بوده یه «کاری» در رابطه با آیت­الله خمینی بکنن! ساده­تر بگم، از موساد خواسته بوده رهبر انقلاب ایران رو بکشن. البته مشخصه که موساد دست رد به سین...

در ماه شهریور، هوای کوهستان بسیار معتدله، هوایی که جون می‌ده برای طبیعت‌گردی، کوه‌پیمایی، دل‌سپردن به طبیعت و البته، جنگ! برای همینه که از سال 2020 میلادی، هر سال در ماه سپتامبر منطقه قره‌باغ شاهد جنگه، شاهد رودرویی خونین آذربایجانی‌ها و ارمنی‌ها، منازعه‌ای که ریشه در تاریخ داره. ما در این قسمت از مورخ به سراغ یکی از کش‌دارترین مناقشات عصر معاصر، به سراغ مناقشات و جنگ‌های قره باغ منابع: کتاب قره باغ در گذرگاه تاریخ، اثر صمد سرداری نیا مستند داغ قره باغ اثر سینا حسین پور یادداشت مهرداد فرهمند...

مصطفی عقاد به دست همون کسایی که کشته میشه که 3 دهه قبل همه تلاشش رو کرده بود که فیلمی در خور پیامبر دین اونا بسازه. کی میدونه؟ شاید همون تروریستهای تندرو هم چند بار فیلم محمد رسول الله یا همون پیام رو دیده بودند ولی اگر هم دیده بودند مسلما پیام موجود در فیلم رو درک نکرده بودند. ما در این قسمت از سینما مورخ رفتیم به سراغ فیلم مسیج، الرساله یا محمدرسول­الله، ساخته مصطفی عقاد... لینک حمایت مالی(اختیاری) از پادکست مورخ https://zarinp.al/@movarekhpodcast https://www.paypal.com/paypalme/Movarekh وید...

اراضی باستانی، اراضی مقدس، محل ظهور پیامبران، جایی که برای تمام ادیان ابراهیمی محترم و مقدسه و البته سرتاسر تاریخ پر از خون و خون­ریزی بوده. از دوران پیش از تاریخ تا دوران جنگ-های صلیبی و بعد، قرن بیستم و بیست یکم که قرن­های پرخونی برای این منطقه بوده. حالا اسرائیل کشوریه که بخش عمده این اراضی رو در اختیار داره، ملتی که حدود هفتاد سال پیش به نیت بازگشت به سرزمین نیاکانش به این منطقه برشت و البته، در جای جای اون، فلسطینیانی زندگی می­کنن که آرزوی برگشت به خانه و کاشانه نیاکانشون رو دارن. ما سال­ها...

چه کسی باور می­کرد که مهرجویی بزرگ فوت کرده؟ اونم به این صورت فجیع! به قتل رسیده! داریوش مهرجویی! یکی از پیشگامان موج نوی سینمای ایران! کسی که برای چندین نسل از ایرانیان خاطراتی بی­بدیل رو ساخت و روی پرده سینما نمایش داد. بی هیچ اغراقی، مهرجویی یکی از مهمترین و ارزشمندترین فیلمسازان تاریخ سینمای ایران است... یا بود؟ باید بگیم بود؟ البته که نه. چون هست. هنوز هست و تا ابد خواهد بود. منبع: اخبار تلخ... لینک حمایت مالی(اختیاری) از پادکست مورخ https://zarinp.al/@movarekhpodcast https://www.paypal....

جنگ بوسنی به گفته بسیاری از مورخان و خیلی از اساتید حوزه ژئوپولتیک، یک نمونه از جنگ های جدید بود که در واقع نه جنگ داخلی به حساب می­اومد و نه جنگ بین دولت­ها، بلکه چیزی ترکیبی از هر دوی این موارد بود. اما جنگ اسمش هر چیزی که باشه و از هر نوعی که باشه، یه قدرت­طلبی بین یه گروه محدوده که باعث می­شه انسان­های بی گناه زیادی قربانی بشن و عده زیادی تا ماه­ها و سال­ها بعد هزینه­ شو با جسم و روح و روانشون بدن. قربانیانی مثل اون­هایی که در گور دسته جمعی سربرنیتسا خوابیدن و یا زنانی که تا به امروز با عواق...

«تاجر مرگ، مرد» سال 1888، این سه کلمه کنار هم قرار گرفت و تیتر یکی از روزنامه‌های فرانسوی زبان رو شکل داد، تیتری که اگرچه بر مبنای یک شایعه، مکتوب شد و حقیقت نداشت اما نتیجه‌ش شد به رشته تحریر در اومدن وصیت‌نامه‌ای که تأثیر مهمی در سرنوشت بشریت ایفا کرد. همین تیتر آقایی به اسم آلفرد نوبل رو مجاب کرد تا ثروت هنگفتش رو در راستای خیر عمومی بشر به اشتراک بذاره و اینطوری معتبرترین جوایز جهانی، یعنی جوایز 5گانه نوبل در 122 سال پیش پایه‌گذاری شد. ما در این قسمت به سراغ نوبل رفتیم، به سراغ آقای نوبل، خا...

اهمیت رامسس دوم برای ما، بیش از اینکه تونست یکی از مهیب‌ترین امپراتوری‌های دوران باستان رو بسازه و بیش از هرچیز دیگه‌ای، بابت خدمتیه که به تاریخ‌نگاری کرده. رامسس کبیر یکی از اولین مبلغان بزرگ تاریخ بوده، کسی که پیش از هرودوتِ یونانی، پدر علم تاریخ، برای ما از تاریخ بشر گفته. جهان و نسل‌های آینده رامسس دوم، از کاری که ایشون در دوران حکومتش کرده و جهانی که توش می‌زیسته اطلاعات چندانی نمی‌داشت اگر رامسس کبیر هرآن‌چه بود رو بر الواح سنگی و نگاره‌های دیگه، ثبت نمی‌کرد و به یادگار نمی‌ذاشت. منابع: م...

کنگو ، جایی که اسمش با بیماری، انفجار جمعیت، جنایت­های بدون انگیزه، مهاجرت پناهندگان، قدرت گرفتن ارتش­های خصوصی و شبهه نظامیان و البته تجاوز جنسی گره خورده. ولی خب، جهنم غرب آفریقا به کنگو محدود نمی­شه. دو تا کشور بالاتر از کنگو، یعنی بالاتر از کامرون، یه کشوری داریم به اسم نیجریه، که یه شهر داره به اسم لاگوس، شهری که به نظر می­رسه صلاحیت بیشتری برای کسب لقب پایتخت تجاوز جنسی داره. ما در این قسمت به سراغ این شهر، یعنی لاگوس و این کشور، یعنی نیجریه و فساد جاری در اون رفتیم. منابع: کتاب نظم و زوا...

انقلاب فرزندان خود را می­بلعد. این­که این جمله رو فرانس فانون نویس آلمانی گفته و یا از دل داستان­های کهن یونان برداشته شده مهم نیست، مهم اینه که جمله ناقصه! «انقلاب می­تواند هم فرزندان و هم پدران خود را ببلعد» این کامل­تره! مهدی بازرگان هم یکی از نمونه­های کامل این گزاره­ست. کسی که اگر چه به مرگ طبیعی مرد، اما زیست سیاسی­ش در فضای انقلابی کشته شد. منابع: کتاب «زندگی نامه سیاسی مهندس مهدی بازرگان» اثر سعید برزین کتاب 275 روزِ بازرگان اثر مسعود بهنود لینک حمایت مالی(اختیاری) از پادکست مورخ http...

نظامی‌ها این موارد را هم ممنوع کردند: موهای بلند، مینی ژوپ، خواندن کتاب‌های سوفُکل، اوریپید، تولستوی، به هم زدن لیوان به سبک روس‌ها، اعتصاب کردن، خواندن آثار آریستو فان، یونسکو، سارتر، آلبی، پینتر، آزادی مطبوعات، جامعه شناسی، خواندن آثار بکت، د استایوفسکی، گوش دادن به موزیک مدرن، گوش دادن به موزیک پاپ، ریاضیات جدید و حرف زد. این کلمات، پایان‌بندی یکی از سیاسی‌ترین فیلم‌های تاریخ سینما بود، فیلمی که راوی یک داستان واقعیه، فیلم زد. فیلمی که ما در این قسمت از سینما مورخ به سراغش رفتیم. منابع: کت...

ناگفته­ های جنگ ایران و عراق جنگ اصولاً پدیده دردناکیه. پر از خون و قلب­هاییه که از تپش می­ایستن. البته که تأثیرات بسزایی هم در ساختار سیاسی و اجتماعی کشور درگیر جنگ می­ذاره. ما در دوران 8 ساله جنگ، بارها از پیروزی­هامون خوشحال شدیم و بارها از شکست­هامون ناراحت ولی روایت جنگ فقط پیروزی و شکست نیست. چیزی حدود 150هزار نفر از فرزندان ایران طی هشت سال کشته شدن تا یک وجب از خاک ایران به دست دشمن بعثی نیوفته، اگر چه آمارهای غیررسمی عددی بیش از این رو هم نشون می­دن. ولی تمام روایت جنگ، سلحشوری و رشادت...

شرایط ویژه ایرانِ پس از انقلاب باعث شد با وجود اطلاع ایران از احتمال وقوع جنگ، در روزهای ابتدایی حمله عراق به خاک ایران، بیش از 13 هزار کیلومتر مربع از خاک ایران اشغال بشه. با توجه به گزارش هایی که به مقامات ایرانی رسیده بود به نظر می رسید نیروهای ایرانی باید در آماده باش کامل قرار می داشتند ولی در عمل این اتفاق به شکل کامل نیفتاده بود و جنگی آغاز شد که به طولانی‌ترین نبرد کلاسیک در قرن بیستم و دومین جنگ طولانی این قرن پس از جنگ ویتنام تبدیل شد. جنگی که برای ما روایت های بسیاری داره، روایت¬های 8...

نادر شاه کسی بود که از پس نیم قرن هرج و مرج مربوط با پایان دوران دودمان صفوی سر برآورد، پسری کوهستان نشین، بی­سواد و سنتی مذهب که تونست در یکی از فاجعه­بارترین دوران ایران زمین، تاج قدر قدرتی رو بر سر بذاره. دوران کوتاه سروری نادر شاه افشار اما خودش به دو بخش تقسیم می­شه، بخش اول؛ دوران نجات ایران و بخش دوم؛ دوران ویرانی مجدد. ما در این قسمت از پادکست مورخ به سراغ نادرشاه افشار رفتیم، به سراغ ناپلئون مشرق زمین... منابع: کتاب مقاومت شکننده؛ تاریخ تحولات اجتماعی ایران، اثر جان فوران کتاب ایرانیا...

جورج اورول در زنده باد کاتالونیا، از استبداد می­گه، استبدادی که در اسپانیا توسط یک رهبر راستگرا به اسم فرانکو اعمال می­شه و در شوروی به دست یک رهبر چپ­گرا به اسم استالین. اون معتقد که استبداد ربطی به ایدئولوژی نداره و وقتی قدرت در دستان یک مستبد متمرکز می­شه، روزگار یه ملت سیاه می­شه. گاهی استبداد دووم میاره، گاهی اصلاحات، انقلاب، کودتا و یا جنگ یک کشور رو از استبداد رها می­کنه. گاهی هم مانند چیزی که در اسپانیای فرانکو اتفاق افتاد، تنها کلید قفل استبداد در دستان فرشته مرگ قرار داره! یه نقل قولی ...

«ببین باب! من امشب مردی رو دیدم که یک گنگستر و قاتل بی رحم بود والبته مسئول کشته شدن صدها نفر ولی مردم توی سینما موقع صحنه کشنه شدنش زار می زدند. خب عظمت یعنی این.» این کلام آقای هنری کیسینجر، دیپلمات و سیاستمدار قدرتمند و معروف آمریکا بود خطاب به باب ایوانر Bob O. Evans ، مدیر اجرایی کمپانی سینمایی مشهور پارامونت که یکی از مهم-ترین فیلم های تاریخ رو ساخته، بعد از این که در کنار هم و در سینما فیلم رو دیده بودند. چه فیلمی؟ سه گانه پدرخوانده، فیلمی که ما در اولین قسمت از سینما مورخ، به سراغ بالا و...

هرکسی که وارد حریم قبر من شود در حالیکه ناپاک است به سزای عملش خواهد رسید. نیستی برای او رقم خواهد خورد. گردن او را مانند پرنده‌ای می‌فشارم و غضب خود را بر او وارد می‌کنم....این هشداری بود که بومیان مصری خطاب به هاوارد کارترِ پر شور به نقل از شخص آقای فرعون توت عنخ آمون، می‌دادن! اما آیا نفرین فراعنه واقعی است؟ مصر، این سرزمین باستانی پر رمز و راز چه اسرار دیگری را در خودش پنهان داره؟ ما در این قسمت از مورخ رفتیم به سراغ برخی از عجایب این دنیای عجیب، دنیای مصر باستان... منابع: کتاب سینوهه پزشک ...

بمباران هیروشیما به جز یادآوری تلخ‌ترین لحظات تاریخ بشر و رفتگان بی‌برگشت این حادثه، نکته دیگه‌ای رو هم به یاد ما می‌آره! ژاپن قدرتمند در جنگ جهانی دوم. اون زمان برای خیلی‌ها سؤال بود که چطور یه کشور آسیایی تونسته انقدر قدرت بگیره که دنیا رو بترسونه! انگار قرار بوده رفاه و پیشرفت همش برای دنیای غرب باشه و یه کشور آسیایی از اساس گرفتار جبر جغرافیایی! برای اینکه بفهمیم چطور در آستانه جنگ‌جهانی دوم، ژاپن یکی از قدرت‌های دنیا بود و تا به امروز هم باقی مونده، باید برگردیم به حدود 90 سال پیش از شروع ج...

داستان اون چه در سال 1332 بر ایران رفت هم عجیبه! شاید اگر رفتار مصدق و شاه طور دیگه‌ای بود، اگر کار به کودتا نمی‌کشید، اگر مصدق در برابر کودتا منفعل نبود و کلی اگر دیگه، ما الآن در ایرانی دیگه زندگی می‌کردیم. خوب‌تر یا بدتر؟ پاسخ‌دادن بهش خیلی سخته! قضاوتش با شما! ما ولی، در این قسمت از مورخ رفتیم به سراغ قصه 28 مرداد و توضیح دادیم که چرا فارغ از ارزش‌گذاری، اون‌چه در 28 مرداد اتفاق افتاد یک کودتا بود. منابع: کتاب کودتا، اثر یرواند آبراهامیان، کتاب تمام مردان شاه اثر استیون کینزر، کتاب خاطرات ش...

شعبان جعفری به اندازه هیکل گنده‌ش، پر از تناقض بود. کسی که تا آخر عمرش نه عرق خوریش ترک شد و نه نماز و روزه‌ش. همونی که هم‌زمان هم عاشق مصدق بود، هم عاشق کاشانی بود و هم عاشق شاه! دوره‌ای به فداییان اسلام علاقه داشت، زمانی طرفدار جبهه ملی بود و دورانی هم عشق دربار بود! گنده‌لاتی که البته بازیچه دست سیاستمدارانی بود که می‌خواستن سیاست کف خیابون رو با خشونت به نفع خودشون پایان بدن. ما در طول تاریخمون و تا به امروز، شعبون بی‌مخ‌های بسیاری رو دیدیم و خواهیم دید! کافیه یکم به ذهنمون فشار بیارم تا نام...

رفاه و امنیت یا آزادی و دموکراسی؟ وقتی این دو هم‌راستای هم قرار نگیرن، یکی از بزرگ‌ترین دوراهی‌های تاریخ بشر رو رقم می‌زنن. نمونه‌ش انقلاب کبیر فرانسه، انقلابی که با شعار «برابری، برادری و آزادی» پیروز شده بود ولی نتیجه‌ش یکی از سیاه‌ترین دوران تاریخ بود، به شکلی که ایده جمهوریت رو برای سال‌ها در بین اذهان جهانیان تخریب کرد و بعد، یک حکومت اقتدارگرا و جنگ‌طلب رو روی کار آورد تا بتونه به اوضاع سامون بده. حکومت ناپلئون بناپارت، اون‌چه کارل مارکس ازش به عنوان تراژدی تاریخ یاد می‌کنه و حکومت برادرزا...

سال 69 میلادی، امپراطوری بزرگ روم. قلمرویی که از بریتانیای امروزی در غرب اروپا تا سوریه امروزی در غرب آسیا ادامه داشت. قدرتمندترین امپراطوری عصر باستان. شهر رم، قبل تپنده امپراطوری روم. جایی که بیش از یک میلیون نفر رو در خودش جا داده بود، کلان شهری در دل عصر باستان. مدیریت و کنترل جمعیتی یک میلیونی اون هم در دوران آغاز تاریخ، کار بسیار پیچیده‌ای بود. پس امپراطور، تیتوس فلاویوس وسپاسیانوس Titus Flavius Vespasianus نیاز به ابزاری داشت برای کنترل توده مردم و البته نمایش سلطه روم باستان بر دنیا. پس ...

قاضی بالتازار گارزون Baltasar Garzón رو به متهم می‌کند و می‌گوید: در سال 1973، شما به عنوان مأمور دولت، با انجام عامدانه اقدامات زیر، با ادعای اجرای ماموریت رسمی درد و رنجی شدید به ایرما دل کارمن گونزالز تحمیل کردید: -وصل کردن برق به دهان، واژن و سینه‌های او -مجبور کردن او به خوردن بقایای اجساد اسرای هم بند. -تجاوز دو مرد به او. همچینین اقدامات زیر را هم علیه پدرو هیوگو کاراواخال انجام دادید. -اجرای رولت روسی -گذاشتن یک سیب بالای سرش و شلیک به آن -پدرش را مجبور کردید لخت روی پسرهایش دراز...